عشق به آلات موسیقی قدمت داری مثل دایره و دف بین علاقه مندان به موسیقی های سنتی و قدیمی ایرانی، یه جور دیگه ای خودش رو نشون میده. تاریخچه دایره و دف به دوره ایلامی برمیگرده و جزو سازهای پرکاربرد توی مراسم های شادی و مذهبی محسوب میشده.
اگه نوازنده این دو ساز هستین یا میخواین درباره تاریخچه دایره و دف قدیمی بیشتر بدونین و علاقه شخصی دارین، این مقاله از و تمام میتونه بهترین راهنما توی این زمینه باشه و اطلاعات جالبی رو در اختیارتون قرار بده.
تاریخچه دایره و دف
بنا بر نظریه یکی از مورخان قدیمی یونان، هرودیان، دف یکی از اصلی ترین ابزارهای موسیقی در سلسله اشکانیان بوده که منحصراً توسط زنان نواخته می شد. شواهد حفظ این سنت قدیمی تا دوره ساسانیان نیز مشاهده شده است. این ابزار موسیقی کاربرد زیادی داشته و در مراسم های شادی و مذهبی استفاده می شد.
در کتاب فرهنگ ساز ها نوشته حسینعلی ملکی، دف یا دایره را یک دوره در نظر می گیرند که روی یک طرف آن پوست کشیده شده است. به دلیل شکل دایره مانند این دوره، به آن چنیز نیز می گویند. جالب است بدانید که در فرهنگ نامه معین، کلمه چنبر را همان آلات موسیقی دایره می نامند.
معرفی ساز دایره
در معرفی تاریخچه دایره و دف، در ابتدا به ساز دایره می پردازیم. دایره جزو ساز های کوبه ای است که با انگشتان دو دست نواخته می شود. این ساز اندازه های مختلفی داشته و بزرگترین اندازه آن قطری حدود 50 سانتی متر دارد. این ساز یک طوق چوبی باریکی دارد که از پوست آهو، بز یا بره برای پوشاندن یک طرف طوق استفاده می شود.
ساز دایره ممکن است در برخی مناطق مانند بیرجند شکل متفاوتی داشته باشد؛ با این حال از نظر صدا تفاوتی با سایر ساز های دایره ندارد. این ساز در مناطق مختلف زیادی نواخته می شود که هر نوازنده ممکن است تکنیک های خاصی برای نواختن آن داشته باشد. برای مثال، برخی از نوازندگان عادت دارند به صورت نشسته دایره را بنوازند. در این حالت نوازنده، دایره را روی زمین می گذارد و آن را به پا های خود تکیه می دهد تا بتواند آن را بنوازد.
بسیاری از افراد در روستا های مختلف و دراویش از انواع مختلفی از ساز دایره استفاده می کنند. برای مثال، زرتشتیان کرمان با انگشت های خود نوای ساز دپ را در جشن های تیرگان و مهرگان به صدا در می آورند و همراه با آن نوا، اشعار زبان پارسی دری را زمزمه می کنند. این در حالی است که گروه دیگر از دراویش به نام نعمت اللهی، دپ را با یک دست می نوازند.
جالب است بدانید که در حال حاضر دایره و دف کردستان جایگزین دپ شده است. با این وجود، همچنان شاهد استفاده از دپ در میان نوازندگان اصیل خانقاه هستیم.
پیشنهاد نویسنده:
معرفی ساز دف
کلمه دف به معنای کوبیدن بوده که از کلمه عبری تف گرفته شده است. در طول زمان این کلمه در دنیای عرب با نام دُف شناخته شد که در نهایت امروزه با واژه دَف به کار می رود. ساز دف همان ساز دایره است؛ اما با ابعادی بزرگ تر. این اختلاف در اندازه باعث می شود که ساز صدای دف بم تر از دایره به گوش برسد.
شیوه ساخت دف
برای تکمیل اطلاعات درباره تاریخچه دایره و دف، به توضیح شیوه ساخت دف می پردازیم؛ البته برای آنکه بدانید دف چگونه ساخته می شود، باید اجزای دف را بشناسید.
کمانه
کمانه دف یک حلقه چوبی از جنس صنوبر یا کبود و بید سرخ است. هر کدام از این چوب ها، ساختار متفاوتی را در دف ایجاد می کند. برای ساخت دف های تخصصی و حرفه ای از چوب بید سرخ استفاده می کنند. بید سرخ در عین داشتن انعطاف پذیری بالا، از استحکام زیادی نیز برخوردار است.
این چوب به شدت صیقل پذیر است، به همین دلیل دف های زیبایی از آن ساخته می شود. نکته قابل توجه این است که نشست صدا در محیط باعث شده که این چوب گزینه بسیار خوبی برای ساخت دف باشد. این در حالی است که از صنوبر برای ساخت دف های اقتصادی استفاده می شود. صنوبر بافت نرمی داشته و دف های ساخته شده از آن وزن سبکی دارند.
قطر کمانه دف باید 63 تا 72 سانتی متر باشد؛ همچنین فاصله بین کمانه داخلی و پوست نباید بیشتر از 1 میلی متر باشد؛ در غیر این صورت امکان پاره شدن پوست بر اثر تیزی چوب وجود دارد. ضخامت کمانه نیز باید حدود 7.1 سانتی متر باشد. برای ساخت کمانه توصیه می شود که دو سر چوب با چسب چوب به یکدیگر متصل شوند.
پیشنهاد نویسنده:
حلقه
به حلقه های دف جلاجل نیز گفته می شوند که محل اتصال آنها به کمانه باید حدود 3 سانتی متر از پوست فاصله داشته باشد. دقت داشته باشید که هر حلقه نیز باید به اندازه قطر حلقه ها با یکدیگر فاصله داشته باشند. در این صورت حلقه ها با همدیگر تداخلی ایجاد نمی کنند و صدای دف شفاف تر خواهد بود.
پوست
انتخاب نوع پوست و مرغوبیت آن روی کیفیت و نوع صدای دف تأثیر می گذارد. اگر می خواهید ساز شما صدای دلنشینی داشته باشد، بهتر است از پوست گوسفند استفاده کنید؛ چراکه خاصیت ارتجاعی بیشتری دارد. این در حالی است که اگر صدای خشنی از دف خود می خواهید، باید از پوست بز استفاده کنید.
شستی
به مکانی که انگشت شست روی دف قرار می گیرد تا نوازنده بتواند آن را نگه دارد، شستی می گویند. این مکان به شکل U است و اندازه آن باید بر اساس اندازه انگشت شست نوازنده بوده و با اندازه کمانه نیز متناسب باشد.
گل میخ
گل میخ ها وسیله ای هستند که پوست را روی کمانه در پشت نگه می دارند. این وسیله مانند پونز است که پوست به وسیله این گل میخ های سر تخت روی کمانه متصل می شود.
و تمام؛ خواستگاه اصالت و زیبایی!
اگه از طرفداران وسایل خاص قدیمی هستین، حتماً یه فروشگاه اینترنتی که مزایده های آنلاین رو برای خرید انواع وسایل آنتیک برگزار میکنه، یه بهشت واسه شما محسوب میشه! وتمام جایی که شما میتونین با چند تا کلیک ساده دنبال کالای مورد نظرتون بگردین، توی مزایده آنلاین برای خرید اون شرکت کنین و اون شیء با ارزش و خاص رو به خونتون بیارین!
پیشنهاد نویسنده:
دکوراسیون داخلی منزل با سنگ آنتیک
سخن پایانی
تاریخچه دایره و دف برای علاقه مندان به موسیقی سنتی و قدیمی ایرانی و همچنین کسانی که به جمع آوری وسایل قدیمی و آنتیک علاقه دارند؛ یک راهنمای بی نظیر محسوب می شود. از این رو در این مقاله سعی کردیم درباره این دو ساز قدیمی، اجزا و نحوه ساخت آنها، اطلاعات مورد نیاز را در اختیار شما قرار دهیم.
سؤالات متداول
- ساز دپ چیست؟
دپ شکلی از ساز دایره است که زرتشتیان کرمان آن را در جشن های تیرگان و مهرگان می نوازند و همراه با آن اشعار زبان پارسی دری را نیز می خوانند.
- تاریخچه دایره و دف قدیمی چیست؟
دف یکی از آلات موسیقی محبوب در دوره اشکانیان بوده که فقط زنان آن را می نواختند. این سنت تا دوره ساسانیان نیز حفظ شده بود که از آن در مراسم های شادی و مذهبی استفاده می کردند.
- بهترین جنس پوست برای دف چیست؟
اگر می خواهید نوای دف خشن و بم باشد، سازی که از پوست بز ساخته شده است، شما را به این صدا می رساند. با این حال اگر می خواهید دف صدای دلنشینی داشته باشد، دف هایی که از پوست گوسفند ساخته می شوند، گزینه بهتری هستند.
بدون دیدگاه